"Everyone is Irish", czyli wszyscy jesteśmy Irlandczykami, jak głosi najczęściej powtarzane hasło w dniu św. Patryka, najsłynniejszego chyba po św. Mikołaju świętego. To on według legendy użył trójlistnej koniczyny dla wyjaśnienia Irlandczykom istoty Trójcy Świętej. Kończyna i św. Patryk do dziś nierozerwalnie kojarzą się z Irlandią i Irlandczykami... może jeszcze Bono i U2. Dziś jesteśmy tu po to, by właśnie każdy z nas poczuł się Irlandczykiem.

Korzenie historyczne szmaragdowej wyspy sięgają zarówno do kultury Celtów, którzy dotarli tam pół wieku przed naszą erą, czerpią religii chrześcijańskiej, którą szerzył tam św. Patryk około roku 430, w końcu zaś należy wspomnieć o najazdach wikingów w okolicach 795r. Być może właśnie ta wybuchowa mieszanka zaowocowała słynnym irlandzkim temperamentem, który wszedł już w kanon stereotypów.

Pomimo porywczości jednak Irlandia dała światu ludzi wielkich, którzy mają po dziś dzień niebanalny wkład w to, co zwykliśmy nazywać dumnie kulturą europejską. W swoim dorobku literackim pochwalić się może czterema noblistami. Wśród nich Poeta pragnący szaty, William Butler Yeats.

Gdybym miał niebios wyszywaną szatę

Z nici złotego i srebrnego światła,

Ciemną i bladą, i błękitną szatę

Ze światła, mroku, półmroku, półświatła,

Rozpostarłbym ci tę szatę pod stopy,

Lecz biedny jestem: me skarby – w marzeniach,

Więc ci rzuciłem marzenia pod stopy,

Stąpaj ostrożnie, stąpasz po marzeniach.

Źródło: He Wishes for the Cloths of Heaven (Poeta pragnie szaty niebios), z tomu Wiatr pośród trzcin, 1899 (tł. Leszek Engelking)

W kwestii marzeń (choć już z charakterystycznym dla siebie dystansem) lubił wypowiadać się George Bernard Shaw, który w dwa lata po  Yeatsie, w 1925r. otrzymał literacką nagrodę nobla. Zdaje się odpowiadać: W życiu mogą cię spotkać dwa rodzaje nieszczęścia. Kiedy twoje największe marzenie się nie spełni. Albo kiedy się spełni. Nikogo chyba nie dziwi uzasadnienie Komitetu Noblowskiego, który przydzielił temu poecie i dramaturgowi nagrodę za: twórczość naznaczoną idealizmem i humanizmem oraz za przenikliwą satyrę.

W roku 69' nagroda powędrowała ponownie w ręce irlandzkiego dramaturga-eksperymentatora, prozaika, poety, znanego ze sztuki Czekając na Godota – Samuela Becketta, tego samego, do którego odwołuje się nasz awangardowy poeta, Julian Przyboś, zarzucając polskiej poezji turpistycznej wtórność słowami:

Nie wytknęliście głowy z kubła u Becketta:

biedni! Nawet na własną śmietniczkę Was nie stać...

Nie, nie żal mi Was!

Wasz Pegaz-Szczur sparszywiał!

Źródło:J. Przyboś, Oda do turpistów

Jest w tym sporo racji. Eksperymenty literackie były domeną literatury napływającej z Irlandii. To właśnie tam irlandzki pisarz, tworzący w języku angielskim, James Joyce, powiedział: Chciałbym dysponować językiem, stojącym ponad wszystkimi innymi językami, językiem, któremu wszystkie inne służą. I tak słowo stało się ciałem. Największy w dziejach literatury eksperyment (a jak mawiał Joyce: Eksperyment, to pułapka zastawiona na Boga) powiódł się. "Ulisses" – najbardziej kontrowersyjna powieść, jaką stworzył człowiek dzięki nowatorskiej technice strumienia świadomości. Ta "odyseja współczesnego człowieka" jest najwyższym szczeblem ewolucji literatury. To właśnie dzięki głównemu bohaterowi tej powieści cały świat 16 czerwca obchodzi kolejne najsłynniejsze irlandzkie święto, Blooms Day, na cześć Leopolda Blooma, który tegoż dnia roku 1904 wybrał się w swą odyseję po Dublinie.

To święto prawdopodobnie obchodzi czwarty z noblistów irlandzkich, Seamus Heaney, którego tłumaczeniu zawdzięczamy zapewne niedawną ekranizację kinową staroangielskiego poematu "heroicznego" Beowulf. Tego tytana pracy łączy również sporo z Polską – nie są  mu obce utwory Czesława Miłosza i Zbigniewa Herberta, któremu poświęcił jeden z wierszy. W 1994 roku wydał, wspólne ze Stanisławem Barańczakiem, tłumaczenie na język angielski Trenów Jana Kochanowskiego...

Gdyby tylko Kochanowski wiedział, że on też uległ zasadzie "Everyone is Irish"... My już wiemy – dziś jesteśmy Irlandczykami.

Bartosz Kozdęba