Wywiad to nie tylko słowa

Czytelnicy, słuchacze i telewidzowie bardzo lubią wywiady. Gatunek ten daje wrażenie bezpośredniego kontaktu ze znaną osoba. Każdy chce wierzyć w to, że jest to wierny zapis rozmowy z naukowcem, artystą czy politykiem.

Mało kto wie, że poprawne słowo pisane bardzo różni się od mówionego. Przejęzyczenia i zły szyk zdania umykają w gorącej rozmowie. Na papierze jednak (nawet w głośniku) stają się bardzo widoczne. Jeżeli mamy do czynienia z wywiadem w telewizji, to treść wypowiedzi stanowi zaledwie kilka procent wywiadu, ponad 30 % to tembr głosu mówiącego, ton, modulacja, a prawie 60 % to mowa ciała? mimika, postawa, gesty i sytuacja.

Na papierze można przeprowadzić zmiany, wywiad jest bowiem drukowany jakiś czas po rozmowie. W radio różnie bywa. Kiedy są to wywiady na żywo, żadnych zmian dokonać nie można. Najtrudniej w telewizji. Tutaj słyszy się, ale przede wszystkim widzi. Przeciętnie 87 z każdych 100 wrażeń, odbieranych przez nasz mózg, pochodzi od wzroku. W rozmowie "twarzą w twarz" większość informacji przechodzi drogą wzrokową. W konsekwencji, dla podniesienia skuteczności naszej wypowiedzi słownej, wykorzystujemy środki pozasłowne. W rozmowie drukowanej dziennikarz może zadać rozmówcy wiele dodatkowych pytań, wyjaśnić istotę problemu, może zachowywać się prywatnie, aby otrzymać pełną odpowiedź. W wywiadzie "na żywo" trzeba przestrzegać konwencji, czyli reguł programu radiowo-telewizyjnego i nie ma czasu na poprawianie nieudanych pytań czy zachowań.

Umiejętność komunikowania się jest na pewno sztuką. Dziennikarz i rozmówca powinni posiadać podstawową wiedzę o procesach komunikowania się ludzi, znać pomocne techniki, metody skutecznej komunikacji oraz chcieć je zastosować, np. zmieniając swoje złe nawyki.
Obie strony uczestniczące w rozmowie muszą pamiętać, że słowami wyrażamy tylko podstawowe treści. Dla czytelnika, słuchacza czy widza większe znaczenie ma pozawerbalne przekazywanie informacji. Człowiek swoim ciałem, wyrazem twarzy, wyglądem, ubiorem, sposobem poruszania się, zajmowaniem pozycji w przestrzeni informuje otoczenie, kim jest lub za kogo chciałby uchodzić. Niewerbalne komunikaty są dosyć wieloznaczne i na ogół dotyczą uczuć, ocen i preferencji.

Do kategorii pozawerbalnych sposobów komunikowania się należą:

• ton, brzmienie, modulacja, intonacja głosu, akcent - świadczą o stanie emocjonalnym, pochodzeniu i wykształceniu człowieka,
• wyraz twarzy, mimika - informuje o stanach emocjonalnych,
• postawa i ruch ciała - służą podkreśleniu wypowiedzi słownej i ujawniają zaangażowanie osoby w rozmowę, a także własne samopoczucie i stosunek do rozmówcy,
• kontakt wzrokowy, np. wpatrywanie się - pomaga w skupieniu uwagi na drugiej osobie,
• przestrzeń między osobami - odległość świadczy o sympatii lub niechęci, dystansie społecznym między rozmówcami,
• kontakt dotykowy regulowany normami społecznymi - wyraża bliskość partnerów,
• powierzchowność, ubiór, fryzura - niosą informacje o statusie, atrakcyjności i postawie wobec ludzi.

Postawy niewerbalne mają ogromny wpływ na powodzenie i skuteczność wywiadu.

Dobre przygotowanie nie skompromituje dziennikarza.

Są dwa powody, dla których umawiamy się na wywiad. Chcemy się spotkać z interesującą i sławną osobą by wydobyć z niej jak najwięcej nieznanych ogółowi faktów czy opinii, albo porozmawiać z autorytetem na ważny w obecnej chwili temat.
W przypadku wyboru człowieka popularnego nie ma specjalnych kłopotów w jego przedstawieniu, gdyż jest on znany szerokiemu ogółowi i zwykle potrafi ciekawie mówić.

W przypadku wyboru autorytetu naukowego czy wybitnego polityka trzeba liczyć się z tym, że o niektórych zagadnieniach będzie mniej ciekawie opowiadał niż fryzjer czy kucharz. Zatem? Nie wszyscy do wywiadów się nadają. Niektórzy, choć mają wiedzę bardzo rozległą, w rozmowie z dziennikarzem, do mikrofonu lub przed kamerą denerwują się i peszą i niewiele można z nich "wydobyć".

Wywiad na pewno się uda, jeśli dziennikarz i rozmówca będą do niego przygotowani. Jeżeli dziennikarz nie przygotuje się rzetelnie, ryzykuje, że rozmówca może go wprowadzić w błąd lub tzw. "maliny". Brak orientacji w poruszanej dziedzinie może skompromitować dziennikarza. Większość rozmówców natomiast reaguje bardzo pozytywnie na pytania, wskazujące na znajomość tematu, a odpowiednia atmosfera podczas wywiadu to pełnia sukcesu.

Gdzie szukamy informacji o rozmówcy? Wszędzie. Wśród rodziny, przyjaciół, sąsiadów, współpracowników. Coraz popularniejszym źródłem informacji jest Internet. Dziennikarz musi wszystkie informacje sprawdzać, gdyż niektóre z nich (niewygodne) nie są ujawniane w publikatorach.